John Rawls Kimdir?

John RawlsKendinizi doğmamış bir çocuğun yerine koyun. Bir milyarder mi yoksa dilenci mi olacağınızı bilmiyorsunuz. Nasıl bir toplumda doğmak isterdiniz? Kaderinizi bilmiyorsanız, dünyanızın nasıl bir yönetimle, nasıl kanunlarla idare edilmesini isterdiniz? John Rawls geliştirdiği Adalet Teorisi ile bu sorulara cevap veren bir niteliğe sahiptir.

Hayatı

Filozof John Rawls (1921–2002), 1971 tarihli A Theory of Justice (Adalet Teorisi) kitabında yer alan bu senaryoya “cehalet örtüsü” adını verdi. Ona göre “cehalet örtüsü”nün gözlerini bağladığı herkes adil ve eşitlikçi bir toplum düzeninde yaşamak isterdi. John Rawls bu kavramı pratikte azınlıkların ve dezavantajlı grupların haklarını korumak için kullandı. Örneğin; “cehalet örtüsü” altında bir kişinin fiziksel bir engelle doğup doğmayacağını bilmesi mümkün değildi. John Rawls’ın mantığına göre tam da bu yüzden hükümet engellileri düşünerek çalışmalıydı. Örneğin postanelerde tekerlekli sandalye rampalarının olması gerekliydi.

A Theory of Justice faydacılıkla son derece keskin bir zıtlık içerisinde olan düşünceler ortaya koyuyordu. Jeremy Bentham’ın (1748–1832) faydacılık anlayışı, toplumun vatandaşların toplam mutluluğunu arttırmayı hedeflemesi gerektiğini savunuyordu. Bazı durumlarda bu anlayış tek tek bireylerin çıkarlarıyla çeliştiğinde, ağırlığın toplumun ortak çıkarına verilmesi gerekiyordu. Bu bakış açısı çerçevesinde bir faydacı postanede tekerlekli sandalye rampası yapılmasına karşı çıkacaktı. Zira bunun için toplumun büyük çoğunluğunun normalde olduğundan daha fazla vergi vermesi gerecek, üstelik bu küçük bir azınlığın çıkarı için yapılacaktı.

A Theory of Justice basıldıktan sonra John Rawls, ABD’nin en önemli politik filozoflarından biri olarak görülmeye başlandı. Ona tam karşıt görüşler ise yine bir başka Harvard profesörü tarafından geldi: Muhafazakar eğilimli liberteryen Robert Nozick (1938–2002). John Rawls’ı eleştiren Nozick onun devletin adaleti sağlamadaki rolünü fazla abarttığını söylüyordu.

John Rawls her şeye rağmen özellikle solda yer alanlar için bir kahramandı. Political Liberalism (Siyasi Liberalizm / 1993) adıyla ikinci bir kitap çıkardı ve kendisine yöneltilen eleştirilerin çoğunu yanıtladı. Başkan Bill Clinton (1946–), seksen bir yaşında ölmeden önce John Rawls’a övgüler düzmüştür: “John Rawls bir toplumda şanslı olanların daha az şanslı olanlara yardım etmesinin sadece ahlaki değil aynı zamanda mantıklı da olduğunu söyleyerek siyaset ve ahlak felsefesine önemli bir yenilik getirmiştir.”

Ek Bilgiler

  1. Detaycı bir yazar olan John Rawls, söylendiğine göre “A Theory of Justice” isimli kitabının indeksini kendi derlemiştir.
  2. Kaderin tesadüfiliği (herkes yoksul, engelli ya da azınlık üyesi olarak doğabilir) ilkesi John Rawls’ın felsefesindeki temel noktadır. Kimi yorumcular John Rawls’ın iki erkek kardeşinin erken ölümlerinin bu düşünceyi geliştirmesinde rolü olduğunu söylemektedir. Her ikisi de John Rawls’tan kaptıkları bir hastalık nedeniyle ölmüştü. İlki difteri, ikincisi ise zatürre  yüzünden…
  3. “A Theory of Justice” 200 binden fazla satmıştır. Bu rakam akademik bir felsefe kitabı için oldukça yüksek… John Rawls’ın bu eseri ayrıca 1971 yılında ABD Ulusal Kitap Ödülü’ne aday gösterilmiştir
(Visited 2 times, 1 visits today)
 

Tags: , , , , ,

 
 

Share this Post